Thời tương lai của một ngôi nhà

13/09/2015 nquangthieu Tiểu luận và tản văn

Ngôi nhà ông nội tôi xây.

Tôi vẫn thường xuyên trở về ngôi nhà ấy. Đó là ngôi nhà của ông nội tôi. Tôi thường nằm rất lâu trong bóng tối và lắng nghe mọi tiếng động quen thuộc trong ngôi nhà. Tiếng muỗi bay miên man, tiếng mọt và tiếng côn trùng rỉ rả suốt đêm trong những khe tường ẩm mốc. Và lúc nào cũng vậy, như một cơn mơ và như một sự thật, ông nội tôi bước ra từ bóng tối giống một pho tượng khắc chìm trong đá hoa cương đen. Ông nội đến nhìn tôi rất lâu rồi nói : “ Ta cám ơn con đã giữ ngôi nhà ”.

Năm 11 tuổi, ông tôi bỏ nhà ra đi vì không thể sống người vợ cả của cụ nội tôi. Ông tôi đến cắt lúa thuê cho một gia đình ở một làng gần đó. Một ngày, những người làng đi chợ qua nhìn thấy ông tôi và bảo : “ Cháu về nhà đi. Đừng đi làm thuê nữa”. Để người làng không nhìn thấy mình, ông nội tôi bỏ ra tận thị xã Hà Đông rửa bát thuê cho một hàng cơm. Những người làng đi buôn bán xa ghé ăn cơm nhận ra ông tôi và lại bảo ông tôi hãy trở về làng. Ông tôi lại bỏ hàng cơm ở thị xã và đi xa hơn. Ông tôi đến chăn trâu thuê cho một gia đình địa chủ ở Thái Nguyên. Một ngày có một đám thợ mộc đến làm nhà cho gia đình địa chủ đó. Họ thấy ông tôi còn quá bé mà rất chăm chỉ và có ý chí thì hỏi quê quán. Biết ông tôi là người cùng Phủ, họ lại càng yêu quí ông tôi hơn. Huyện Ứng Hòa của tôi trước kia tên gọi là Phủ Ứng Thiên thuộc tỉnh Hà Đông. Nghe nói vì dùng chữ Thiên nên phạm thượng phải đổi thành Ứng Hòa. Sau khi làm xong ngôi nhà cho gia đình địa chủ ở Thái Nguyên, người phó cả đã lấy tiền công chuộc ông tôi và cho đi theo. Từ đó ông tôi trở thành người giúp việc cho đám thợ mộc đó. Ban ngày, ông phó cả dạy ông tôi làm mộc, ban đêm thì lấy than củi viết chữ nho trên những tấm gỗ dạy ông tôi.

Một ngày giáp Tết, ông phó cả sắm một ghánh đầy. Một bên là những dụng cụ làm mộc, một bên là gạo nếp đỗ xanh và bảo : “ Con đã theo ta 11 năm rồi. Nghề mộc ta dạy con đã đủ cho con làm nghề. Bây giờ thì con hãy về quê”. Lần ấy, ông tôi không bỏ đi xa hơn nữa. Ông tôi gánh mọi thứ ông phó cả sắm cho và đi bộ ba ngày liền về quê. Ông tôi không về nhà ngay mà đến nhà người cô ruột. Ông tôi sợ cha mình vì tội bỏ nhà tha phương hơn mười năm trời bỏ mặc cha già không người nương tựa nên không dám về ngay. Thấy ông tôi, người cô vừa khóc vừa lạy vì nghĩ ông tôi đã chết nay hồn tìm về. Khi nhận ra ông tôi còn sống, người cô mở cửa cho ông tôi vào.Sáng hôm sau, bà đưa ông tôi về tạ lỗi ông cụ thân sinh.

Trở về được hơn một năm thì cụ thân sinh ông tôi mất, ông tôi bắt đầu cuộc đời của một người thợ mộc. Trong suốt thời gian đi làm mộc thuê cho thiên hạ, ông tôi mơ ước xây được một ngôi nhà. Đêm đêm, trong ngôi nhà tồi tàn như một chiếc lều vịt, ông tôi đã mơ về ngôi nhà của mình. Suốt mười năm đi làm thuê, hầu như ông tôi không lấy công bằng tiền mặt mà chỉ xin chủ nhà cho mình một khúc gỗ dài ngắn khác nhau tùy theo công của mình. Đêm đêm, ông tôi đục đẽo những khúc gỗ thành từng bộ phận của ngôi nhà theo giấc mơ của mình chính xác một cách tuyệt vời. Mười năm sau ông tôi dựng lên ngôi nhà mà người thường mơ thấy cả trong những năm tháng đói ngèo tha phương. Một ngôi nhà gỗ mái ngói bảy gian. Đó là một ngôi nhà rất lớn thời đó. Khi cất nhà ( ngày nay ta gọi là khánh thành nhà ) người anh thúc bá với anh tôi cầm chiếc ba-toong khệnh khạng bước đến đập vào mái nhà ông tôi và nói : “ Chúng bay định xây nhà to hơn người khác à. Rồi chúng bay cũng bán nhà và đi ăn mày thôi. Thớ chúng bay không được ở nhà cao cửa rộng ”. Ông tôi không nói một câu gì mà chỉ cầm miếng ngói vỡ cài dưới mái nhà nơi ông tôi nằm ngủ. Ông tôi làm vậy để đêm đêm mỗi khi đi ngủ nhìn thấy miếng ngói vỡ mà nhớ đến lời rủa độc của người anh thúc bá để dù chết cũng không bán ngôi nhà.

Đến tuổi 53 thì ông tôi mất. Trước khi mất ông tôi gọi cha tôi đến, chỉ tay lên viên ngói vỡ và nói với cha tôi dù thế nào không được bán ngôi nhà. Cha tôi chỉ biết quỳ bên mép giường ông tôi ứa nước mắt vâng lời. Ông tôi mất khi cha tôi còn rất trẻ. Tất cả những người đàn ông trong gia đình tôi trước thế hệ cha tôi không ai sống được qua tuổi 53. Vì vậy khi đến tuổi 53, cha tôi đã chuẩn bị cho cuộc ra đi cuối cùng của đời người. Cha tôi gọi tôi đến và kể cho tôi cuộc đời của ông nội tôi. Cha tôi nói với tôi dù cuộc đời có thăng trầm thế nào cũng không được bán ngôi nhà. Nhưng cha tôi đã đi qua tuổi 53. Cha tôi là người đàn ông đầu tiên trong gia đình tôi vượt qua được cái mốc đầy đe dọa mà những người đàn ông của những đời trước trong gia đình tôi không vượt qua được. Năm nay cha tôi 87 tuổi, nhưng cha tôi không bao giờ làm Thượng thọ ở tuổi 70 và 80 mà những người khác vẫn làm. Cha tôi chỉ tổ chức một ngày lễ cho mình khi ông trong 50 năm tuổi Đảng. Năm nay, cha tôi sẽ nhận huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Ông nói với tôi rằng ông cố gắng sống hết năm nay để tổ chức lễ nhận huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Cha tôi là một trong rất ít những người của thế hệ Cách mạng Vàng. Đấy là những người cách mạng thực sự chân chính. Những người chỉ biết hiến dâng cuộc đời mình cho hạnh phúc của nhân dân mà không hề mưu cầu chút lợi ích gì cho cá nhân mình. Ông đi làm Cách mạng cả đời và về hưu với hai bộ quần áo và một chiếc xe đạp Thống nhất cũ. Ông trở về quê ngay sau khi cầm quyết định về hưu và sống trong ngôi nhà của ông nội tôi xây.

Vào những năm đất nước đổi mới, làng tôi người ta thi nhau phá những ngôi nhà cũ, có thể gọi là những ngôi nhà cổ để xây những ngôi nhà hai ba tầng bê tông. Bao nhiêu nhóm thợ đến thuyết phục cha tôi phá ngôi nhà của ông nội tôi để xây một ngôi nhà bê tông vài tầng cho bằng thiên hạ. Nhưng cha tôi đã chối từ. Đã hai lần bom ném xuống cạnh nhà tôi. Tường gạch và ngói bay hết. Nhưng khung nhà với bốn chiếc cột bằng gỗ xoan không hề thay đổi. Nhiều đêm, như trong một cơn mơ, tôi thấy bốn cột gỗ vẫn không ngừng mọc lên cao như bốn cái cây tỏa ra những tán lá khổng lồ. Khi ngôi nhà trở thành chốn linh thiêng của tôi thì mọi điều huyền ảo có thể hiện ra mà chúng ta chẳng phải nghi ngờ chút gì. Hàng năm, trong ngày giỗ ông nội tôi, lúc nào cha tôi cũng kể lại cho con cháu trong nhà câu chuyện về ông nội tôi và về ngôi nhà ông tôi đã xây lên trong khát vọng và giấc mơ trong những năm tháng ngèo đói của mình. Năm 18 tuổi, tôi dời làng đi học. Lúc đó tôi nghĩ sẽ không trở về làng quê nữa. Tôi chưa đủ mọi điều để nhận ra đâu là chốn tôi phải trở về. Nhưng đến 40 tuổi thì tôi nhận ra rằng tôi phải trở về làng mình. Tôi mơ được sống những năm tháng cuối đời trong ngôi nhà của ông nội tôi và được chết yên bình ở đó, trong căn phòng buổi tối đầy tiếng muỗi bay, tiếng mọt nghiến gỗ và tiếng côn trùng rỉ rả trong những khe tường ẩm mốc.

Phụ lục :
bài thơ : Văn bản ngoài lễ khấn ông nội

Trong bóng tối huyền diệu
ông nội tôi hiện ra
giống pho tượng khắc chìm
trong đá hoa cương đen

Ngôi nhà đang chuyển động
trong vô tận thời gian
và giọng nói của Người
vang chiếc chìa khóa đồng
rơi xuống những bậc thềm thời gian
giấu chiếc rương đựng bộ gia phả

Trí tưởng tượng của Người
về ngôi nhà không ngừng mở rộng
bốn chiếc cột gỗ mọc cao mãi
dâng lên những mùa lá khổng lồ

Đêm đêm tôi trở về ngôi nhà cha xây xong của Người 
Từ đá hoa cương đen Người bước ra
và nói:
“Con mọc ra ngoài trí tưởng tượng của ta ”

Rút từ tập Cây Ánh sáng, NXB Hội Nhà văn 2010
( từ bản thảo Người kể chuyện lúc nửa đêm và những giấc mộng )

Nguyễn Quang Thiều