Cửa thiền, cửa tiền

Tác giả: Đào Dục Tú

KD: Mình sang Thailand và nhất là sang Lào, vào các ngôi chùa, thấy lòng nhẹ nhõm vô cùng. Ở những ngôi chùa tĩnh lặng như hư không vậy, chỉ thấy một không gian thanh sạch, thanh tao, khiến con người ta tự nhiên phải thành kính. thấy lòng như được gột rửa, phải “ngộ” nhiều điều. Còn ở các chùa Việt: Cửa Thiền hay cửa tiền, như câu than của tác giả?

Cảm ơn anh Đào Dục Tú                  

 “Ngày xuân con én đưa thoi” (Nguyễn Du),người Việt mình tân cổ giao duyên thích đi vãng cảnh chùa.Có điều từ làng quê mình sắm sanh hương hoa lễ mọn  du xuân không như thời xưa, qua những làng quê người cũng nhang nhác giống quê mình ở cảnh vật và con người mang phong vị quê thuần Việt,nguyên bản. Đường lên chùa,lên chốn đôi khi am thanh cảnh vắng, hài hòa nội tâm thân thuộc  cảnh vật ,khiến cho kẻ du xuân dù đang chịu gánh nặng  trần ai  cũng bớt đi phần nào phiền não.Còn thời nay,từ làng tôi qua một vùng đô thị hóa làng nghề danh nổi như cồn Phù Khê ,Đồng Kị,rồi qua những khu công nghiệp mới toanh xi măng Tiên Sơn,Hoàn Sơn,Quế Võ. . .đâu đâu cũng xe siêu trường siêu trọng chậy sầm sầm,đâu đâu cũng cầu vượt đường cao tốc lao qua những khu ruộng như bị dồn đuổi vào một góc cánh đồng chưa cấy lúa chiêm, trắng nước phẳng lặng.Xe bon bon. Quả là đường đi vãng cảnh chùa thời đại công nghiệp hóa,người cứ lạnh như tiền. . .

Cửa thiền hay cửa tiền? Ảnh: Trên mạng

 Mặc áo sơ mi cộc tay ngày hè,người “cán bộ nhà chùa”(hay cán bộ địa phương) hỏi trống không:” Đã sắm vàng mã đồ lễ chưa;chưa thì xuống chân núi mua lên đây mới viết sớ”.Bà chị quen đi cấy,bế cháu,quen cảnh chùa làng chưa quen cảnh chùa người líu díu xách làn đựng đày hoa quả,kẹo bánh hương hoa mang từ nhà đành  quay ra..

Hơn nửa tiếng đồng hồ sau mới thấy chị leo lên dốc núi,tay xách nách mang đủ thứ đồ tư trang bằng giấy nhiều mầu.Nộp ba trăm rưởi tiền đăng ký gửi ” vong” (người vừa quy tiên) nhờ nhà chùa trông giữ ba năm xong, là tiếp đến các nghi lễ khác.Loanh quanh hàng tiếng đồng hồ mới kêt thúc bằng việc hóa vàng mã;xong ai nấy xoa tay vui vẻ lên xe ra về.Tôi tranh thủ lúc mọi người “thực thi nghi lễ”,đi loanh quanh  vãng cảnh.ghi lại những câu thơ thiền treo ở tiền sảnh nhà tu tập, cũng thấy thú vị.

“Vào cửa thiền từ tâm cứu thế-Vượt cõi không ngộ lý chân như” này. “Thuyền từ đưa khách qua bờ giác-Bát nhã soi đường đón kẻ mê” này. . . Tôi lưu tâm đến câu ” Nhẹ thả ngày xuân theo sóng biếc” không phải vì câu thơ mới mẻ tân kỳ gì và ở quanh đây bói không ra một mặt ao mặt hồ,  mà chỉ bởi câu thơ gợi ý ” nhẹ thả ngày xuân”. Quả là “tôi thả nổi tôi’ để mình thanh tĩnh không nghĩ ngợi gì khi một mình thơ thẩn quanh những nẻo đường lát đá ven núi,nhìn xuống thung sâu hoang vắng chỉ thấy tre trúc cùng đủ loài cây dại lô nhô chậy tới đỉnh núi phía xa. Thế mới hay cửa thiền tưởng lặng thinh mà như có một vọng âm vô thanh,như có một làn  sóng xanh vô ảnh vẫy gọi người ta tạm lánh trần thế xô bồ tranh danh đoạt lợi,tìm một thời khắc sống chậm tĩnh tâm đầy ý nghĩa,

Chen chân dâng hương chùa Phước Hải (t/p HCM). Ảnh: Vietinfo

 Tự nhiên nhớ tới câu Kiều ” Mùi thiền đã bén muối dưa-Mầu thiền quen thuộc đã ưa nâu sồng” nói về cảnh nàng Kiều trong mười lăm năm lưu lạc, được con sóng định mệnh xô tới cửa chùa xen giữa bốn lần bị đọa đầy cay đắng ” Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần” (hai lần làm điếm,hai lần con ở). Mùi thiền ,mầu thiền,dưa muối ,nâu sồng;ăn mặc kham khổ của một đời sống tu hành an bần lạc đạo khắc kỷ. Đương nhiên đấy là mùi thiền ,mầu thiền của ” Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh” (thơ Kiều) bên Trung Hoa phong kiến,hay “tam bách dư niên ” thời cuối Lê đầu Nguyễn sử ta.Đương nhiên là không thể nhìn cửa thiền thời a -còng bằng đôi mắt quá đỗi xưa cũ,lỗi thời như mấy bà già nhà quê khó tính, chỗ nào cũng kêu ngứa mắt,ngứa tai !.

Nhưng đạo Phật có tự nghìn đời xưa;những giáo lý cùng đức tin cơ bản vẫn y nguyên từ thời đức Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni buông bỏ  đời vương giả quyền quý để ngộ tinh thần cứu nhân độ thế  dưới gốc Bồ Đề  tượng trưng đất Phật. Suy cảm như vậy nên khi thấy người nhà chùa tiếp khách mà ăn mặc như ngoài. . .phố chợ,khi nhác trông có vị nam sư trẻ ,từ cách đi dáng đứng cho tới dung mạo (hàng ria xanh điệu nghệ chẳng hạn) thấy đậm mầu trần tục, rất ít mầu thiền khổ hạnh đoan trang,tự nhiên tôi cũng thấy làm sao. . .  .Liên tưởng đến câu thơ của cụ Phan Khôi “Làm sao cũng chẳng làm sao-Dẫu có thế nào cũng chẳng làm chi”

Ừ thì. . .”Làm chi cũng chẳng làm chi_Dẫu có làm gì cũng chẳng làm sao”(vẫn cụ Phan). Biết thế mà người viết “gàn gàn ” này cứ mong làm sao ở bất cứ đâu đâu trên đất nước có hàng ngàn hàng vạn ngôi chùa lớn nhỏ như nước Việt mình(có ngôi đạt kỷ lục nhất Đông Nam Á) cửa thiền  giữ được cơ bản  mùi thiền ,mầu thiền,phong vị thiền đạo hạnh, chứ không phải là cửa tiền ! Bắt đầu là tiền du khách rút ví xòe ra,lẩm nhẩm cộng cộng trừ trừ mua đồ lễ nối dài  từ dưới chân núi hàng quán đi lên đến tận chỗ ngồi của tượng Phật.

Có nơi tiền lẻ,những đồng năm hào ,một đồng,năm đồng nhàu nát đen đúa ướt át bụi bậm còn được đủ loại ” thiện nam tín nữ ” nửa mùa  dắt trên vành tai tượng Phật ! Phản cảm đến thế là cùng !. Quản lý chùa mà để như thế thì thử hỏi đúc chuông tô tượng xây cất nguy nga đồ sộ chỉ nhắm cái đích hơn người để làm gì khi mà cửa thiền nhiều nơi đã quá nhạt phai mầu áo nâu sồng !  .Hãy trả về nhà chùa bản lai diện mục đạo hạnh  Cửa thiền hay là cửa tiền, câu hỏi đó vẫn chưa có hồi kết  ./ .